Ηλεκτρονικός έλεγχος αυτοκινήτου

Drive by wire (4T 304, 1/1996)

του Πέτρου Σακελλαρίου

Πολλές φορές έχουμε αναφερθεί στις εφαρμογές της τηλεματικής για τον έλεγχο και τη ρύθμιση της κυκλοφορίας των αυτοκινήτων, αλλά και τη διευκόλυνση των οδηγών τόσο στον αυτοκινητόδρομο όσο και μέσα στην πόλη. Πρόκειται για τις τεχνολογίες που αναπτύχθηκαν στα πλαίσια του ευρωπαϊκού προγράμματος «Προμηθεύς» και για το ηλεκτρονικό σύστημα αυτοκινητοδρόμων που σχεδιάζεται στις ΗΠΑ. Όμως ο αυτόματος έλεγχος της κίνησης ενός αυτοκινήτου μπορεί να γίνει και αυτόνομα, χωρίς να εξαρτάται δηλαδή από ένα κεντρικό σύστημα που συντονίζει την κίνηση όλων των αυτοκινήτων που χρησιμοποιούν ένα δρόμο. H εισαγωγή τέτοιων συστημάτων ελέγχου είναι το πρώτο βήμα για την εφαρμογή ολοκληρωμένων προτάσεων τύπου «Προμηθέα».

H Μπος παρουσίασε στην τελευταία έκθεση της Φρανκφούρτης τρία νέα συστήματα που απομονώνουν ακόμα περισσότερο τον οδηγό από τον άμεσο έλεγχο του αυτοκινήτου του και αναθέτουν αυτό το ρόλο σε ηλεκτρονικούς μικροεπεξεργαστές. Πρόκειται για το ηλεκτρονικό πεντάλ γκαζιού, το ηλεκτρονικό πεντάλ φρένου και ένα σύστημα «cruise control» που αυξομειώνει αυτόματα την ταχύτητα του αυτοκινήτου ανάλογα με τις κυκλοφοριακές
συνθήκες.

1. Ηλεκτρονικό γκάζι

2. Ηλεκτρονικό φρένο

3. CRUISE CONTROL ΠΟΥ ΠΡΟΣΑΡΜΟΖΕΤΑΙ ΣΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ

Μία ακόμα εξέλιξη που αυτοματοποιεί την οδήγηση στον αυτοκινητόδρομο είναι το σύστημα «ΑCC» (Adaptive Cruise Control). Τα ανάλογα συστήματα συστήματα που γνωρίζαμε μέχρι σήμερα επέτρεπαν την διατήρηση σταθερής ταχύτητας σε ανοιχτό δρόμο. Στην περίπτωση όμως ανάγκης για στιγμιαία επιβράδυνση το σύστημα έπρεπε στην συνέχεια να επανενεργοποιηθεί.
Το νέο σύστημα ACC της Μπος λύνει αυτό το μειονέκτημα και κάνει ακόμα πιο εύκολη την οδήγηση σε πυκνή κυκλοφορία στον αυτοκινητόδρομο, η οποία απαιτεί συνεχείς αυξομειώσεις της ταχύτητας. Με το ACC ο οδηγός προεπιλέγει την ταχύτητα που θέλει να κινηθεί και το αυτοκίνητο κινείται με αυτήν την ταχύτητα μέχρι να συναντήσει κάποιο βραδύτερα κινούμενο αυτοκίνητο, οπότε το σύστημα προσαρμόζει ανάλογα την ταχύτητα και διατηρεί μία απόσταση ασφαλείας, που και αυτήν την έχει προεπιλέξει ο οδηγός. Μόλις η συνθήκες το επιτρέψουν ή ο οδηγός αλλάξει λωρίδα για να προσπεράσει, η ταχύτητα αυξάνεται ξανά μέχρι την προεπιλεγμένη τιμή της.
Το ACC χρησιμοποιεί έναν αισθητήρα ραντάρ με ακτίνα δράσης περίπου 130 μέτρων. Τα σήματα από το ραντάρ αναλύονται από την ηλεκτρονική μονάδα επεξεργασίας του συστήματος, η οποία επεμβαίνει στις ηλεκτρονικές μονάδες ελέγχου του κινητήρα και των φρένων προκειμένου να πραγματοποιηθούν οι απαιτούμενες ρυθμίσεις της ταχύτητας χωρίς την επέμβαση του οδηγού.
Οχήματα εφοδιασμένα με το EGAS, το EHB και το ACC είναι συμβατά με όλα τα σύγχρονα και μελλοντικά βοηθητικά συστήματα. Αυτά ξεκινούν από την δυνατότητα συνδυασμένης χρήσης των φρένων και του ηλεκτρονικού γκαζιού για τον έλεγχο της ευστάθειας των αυτοκινήτων (κατά τρόπο ανάλογο με το σύστημα VSC της Τογιότα που παρουσιάσαμε στον Αντίλογο προηγούμενου τεύχους) και φτάνουν στα συστήματα αυτόματης οδήγησης των αυτοκινήτων με αισθητήρες της θέσης των αυτοκινήτων στον δρόμο και της απόστασής τους από τα προπορευόμενα οχήματα (πράγμα που αποδεικνύει ότι οι προβλέψεις μας για το μέλλον στο τεύχος των γενεθλίων μας, μάλλον ήταν σωστές).
Είναι προφανές ότι η απομόνωση του οδηγού από τα συστήματα ελέγχου του αυτοκινήτου θα μειώσουν την απόλαυση της οδήγησης προς όφελος του γενικότερου συμφέροντος, που είναι η αύξηση της οδικής ασφάλειας για την πλειοψηφία των οδηγών. H συμβολή των ηλεκτρονικών συστημάτων που παρουσιάσαμε εδώ θα είναι τεράστια σε αυτόν τον τομέα, υπό την προϋπόθεση ότι η λειτουργία τους στην πράξη θα αποδειχτεί το ίδιο αξιόπιστη με αυτή των σημερινών ABS, ASR, ECU κ.λπ.
cc.jpg
Σχήμα 3: Ο ηλεκτρονικά ελεγχόμενος επιβραδυντής της Σκάνια συνδεδεμένος στο κιβώτιο ταχυτήτων.


Οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές στα αυτοκίνητα (4T 239, 8/1990)

Συντάκτης: Ευάγγελος Πρωτοπαπάς

ΕΝΑ ΠΟΛΥ ΜΕΓΑΛΟ ΜΕΡΟΣ ΤΩΝ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟΥ ΕΛΕΓΧΕΤΑΙ ΑΠΟ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΕΣ, ΕΙΤΕ ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΑ, ΕΙΤΕ ΓΙΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΟΜΩΣ ΜΑΣ ΕΠΙΦΥΛΑΣΣΕΙ ΚΙ ΑΛΛΕΣ ΠΟΛΛΕΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΚΙ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ.

Είναι γνωστό ότι η τετρακίνηση, η τετραδιεύθυνση, το ΑΒS, η απόσβεση των αμορτισέρ, το σπινάρισμα των τροχών, η μετάδοση κι άλλες μηχανικές λειτουργίες του αυτοκινήτου μπορούν να ελεγχθούν με τη βοήθεια Η/Υ. Επίσης, η ρύθμιση της θερμοκρασίας του εσωτερικού του αυτοκινήτου, οι διάφορες μνήμες που αποθηκεύουν περισσότερες από μία προκαθορισμένες θέσεις των καθισμάτων, του τιμονιού και των καθρεφτών, το κεντρικό κλείδωμα των θυρών και παραθύρων καθώς και οι διάφορες δυσλειτουργίες που εμφανίζονται αυτόματα στο ταμπλό (όποιες κι αν είναι), ελέγχονται ηλεκτρονικά. Συστήματα που στην Ευρώπη θεωρούνται πολύ συνηθισμένα. Η συνεργασία όμως των διαφόρων αυτοκινητοβιομηχανιών με μεγάλες εταιρίες ηλεκτρονικών κατασκευών δεν σταματά εδώ. Προχωρά πολύ πιο πέρα.
Σε λίγα χρόνια, ένας μόνο κεντρικός υπολογιστής θα μπορεί να ελέγχει όλες τις λειτουργίες του αυτοκινήτου (μηχανικές, ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές). Αν αυτός χαλάσει θα μπορεί ν' αντικατασταθεί σαν μία απλή μπαταρία. Το μόνο που θ' απαιτείται απ' τον οδηγό θα 'ναι να ξέρει να ξεκινάει, σταματάει και στρίβει το τιμόνι. Ένα ραντάρ, τοποθετημένο στον μπροστινό προφυλαχτήρα του αυτοκινήτου, θα μπορεί να υπολογίζει την απόσταση απ' το προπορευόμενο όχημα και θα ενεργοποιεί αυτόματα τα φρένα σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης. Ένα μικρό ηχητικό σύστημα στον πίσω προφυλαχτήρα θα ειδοποιεί τον οδηγό, όταν παρκάρει, πόσο έχει πλησιάσει το πίσω αυτοκίνητο. Εύκολα μέσω τηλεφώνου στο αυτοκίνητο θα μπορεί να συνδεθεί ένας προσωπικός υπολογιστής με τον κεντρικό υπολογιστή, μίας εταιρίας π.χ., κι επομένως μ' όλους τους περιφερειακούς υπολογιστές της. Η επικοινωνία με τον έξω κόσμο, με τη βοήθεια τηλεόρασης, φαξ, CD, τηλεφώνου και υπολογιστή θα γίνεται όλο και πιο εύκολη. Πολλές πληροφορίες θα μπορούν να ληφθούν πάνω σε μία μόνο οθόνη.
Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζουν αυτά τα συστήματα, που φυσικά ελέγχονται από υπολογιστές. Η Φίλιπς, που έχει αναπτύξει ένα τέτοιο σύστημα πλοήγησης, το αποκαλεί "Car-ln". Η Μπος σε συνεργασία με την Μπλάουπουνκτ ανέπτυξαν το "EVA", απ' το οποίο δημιουργήθηκαν το "ALI" και το "ARI", με τελευταία εξέλιξη το "Travel Pilot". Η Κλάριον έχει επίσης ασχοληθεί με παρόμοια προγράμματα. Τα συστήματα αυτά διαθέτουν πυξίδες, μικροεπεξεργαστές, αισθητές στους κατευθυντήριους τροχούς του αυτοκινήτου, μία οθόνη η οποία καλείται VDT (Video Display Terminal), τοποθετημένη στο ταμπλό του αυτοκινήτου και τέλος ένα απλό πληκτρολόγιο. Με απλή πληκτρολόγηση εμφανίζονται στην οθόνη οι πληροφορίες που επιθυμεί ο οδηγός. Αυτά τα ίδια συστήματα πλοήγησης θα χρησιμοποιούνται και σαν ηχητικό σύνολο του αυτοκινήτου. Αφότου ο οδηγός θα 'χει προγραμματίσει στον υπολογιστή το ταξίδι που θα κάνει και το πρόγραμμα με τη σειρά του θα 'χει αποθηκευτεί στη μνήμη του, θα μπορεί στη συνέχεια να βάλει όποιο μουσικό κόμπακτ ντισκ (CD) επιθυμεί, στη θέση του CD πλοήγησης.

sx1.jpg sx2.jpg
Σχήμα 1: Το σύστημα Travel Pilot των Μπος- Μπλάουπουνκτ παρέχει στον οδηγό τις οδηγίες που επιθυμεί σε μια μικρή οθόνη, με μια απλή πληκτρολόγηση. Σχήμα 2: Το σύστημα πλοήγησης Car-ln της Φίλιπς χρησιμοποιεί επίσης ένα CD για την αποθήκευση οδικών χαρτών και άλλων πληροφοριών, με βάση τις οποίες καθοδηγεί τον οδηγό προς τον προορισμό του από τη συντομότερη διαδρομή.

Το Car-ln της Φίλιπς (παραγωγή στις αρχές του '90), αξιοποιεί την τεράστια μνήμη ενός απλού CD. Για παράδειγμα, όλοι οι οδικοί χάρτες της Αγγλίας μαζί με τουριστικές πληροφορίες, πληροφορίες για τα διάφορα γκαράζ, εστιατόρια, ξενοδοχεία, μουσεία, την κίνηση στους δρόμους κ.λ.π., μπορούν ν' αποθηκευτούν σ' ένα απλό CD. Ο υπολογιστής συνδέεται με μία πυξίδα και με αισθητές τοποθετημένους στους τροχούς του αυτοκινήτου. Αργότερα θα υπάρξει και σύνδεση με δορυφόρο. Ο οδηγός πριν ξεκινήσει το ταξίδι του, δίνει στον Η/Υ τους πλησιέστερους κάθετους δρόμους στους οποίους βρίσκεται (κάτι σαν συντεταγμένες). Τότε με τη βοήθεια του Car-ln ο οδηγός φτάνει στον προορισμό του απ' το συντομότερο και με τη λιγότερη δυνατή κίνηση δρόμο. Οι εντολές δίνονται στον οδηγό απ' τον υπολογιστή με μία ηλεκτρονική φωνή (για να μην αποσπάται η προσοχή του απ' το δρόμο κοιτάζοντας συνέχεια την οθόνη) λαμβάνοντας υπ' όψη την ταχύτητα του αυτοκινήτου και την απόστασή του απ' την επόμενη στροφή. Η οθόνη θα προσφέρεται για περισσότερες πληροφορίες όταν το αυτοκίνητο θα 'ναι σε στάση. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού στην οθόνη θα εμφανίζεται ο χάρτης με μία μικρή κόκκινη κουκίδα, που δεν θα είναι τίποτε άλλο απ' το κινούμενο όχημα.
Παρόμοιο σύστημα έχει αναπτυχθεί απ' την Ετάκ, μία αμερικάνικη εταιρία, μόνο που αντί CD, χρησιμοποιεί απλές κασέτες.
Το CD ασφαλώς υπερτερεί. Με 600 εκατομμύρια "μπάιτ" μνήμη, δηλαδή περίπου 150.000 τυπωμένες σελίδες, αποτελεί μία πραγματική βιβλιοθήκη. Η Κένγουντ δουλεύει πάνω σ' ένα δίσκο με μνήμη 600 μεγαμπάιτ! Το Ετάκ ήδη περιλαμβάνει το 75% των μεγάλων πόλεων των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, καθώς και της Γερμανίας και της Ιαπωνίας (συμπεριλαμβανομένου του Τόκιο). Παρόμοιο πρόγραμμα που αυτήν τη φορά καλείται "Pathfinder" αναπτύσσεται για το Λος Αντζελες.

Car audio

Η Μπλάουπουνκτ έχει ήδη κατασκευάσει ένα ραδιόφωνο, το οποίο εφόσον βρει ένα σταθμό τον αναμεταδίδει στην καλύτερη δυνατή συχνότητα αυτόματα, χωρίς την παρέμβαση του οδηγού σε περίπτωση που για κάποιο λόγο το σήμα εξασθενήσει! CD ή DAT; (Compact Disk ή Digital Audio Tape); Ποιά θα επικρατήσουν τελικά στο χώρο του αυτοκινήτου; Τα DAT έχουν εφάμιλλη απόδοση με τα CD, υπερτερούν όμως στο ότι μπορεί κάποιος να πραγματοποιήσει ηχογραφήσεις. Η JVC και η Κένγουντ έχουν να επιδείξουν πολύ προηγμένες κατασκευές στον τομέα αυτόν. Η Φίλιπς πιστεύει ότι μόνο αν υπάρξουν οικιακά συστήματα DAT τότε θα κερδίσουν έδαφος και στο αυτοκίνητο.

Car video

Η ίδια οθόνη στην οποία θα εμφανίζονται οι διάφοροι χάρτες πλοήγησης, θα είναι και δέκτης-τηλεόραση, αλλά μόνο στην περίπτωση που το χειρόφρενο δεν είναι λυμένο. Όπως λέει κι ο Ρός Μιγιαμότο της Σόνι, "Πριν 60 χρόνια είχε γίνει ένα κίνημα κατά της χρήσης του ραδιοφώνου μέσα σε αυτοκίνητα, γιατί αποσπούσαν την προσοχή του οδηγού. Σε 50 χρόνια από σήμερα, θα θεωρούν αδιανόητη την απουσία βίντεο από τα αυτοκίνητα!" Η Νισάν έχει αναπτύξει ένα "χεντ-απ ντισπλέι" που αποτελεί αυτήν τη στιγμή έξτρα στο Νισάν Σίλβια Κουπέ. Η ταχύτητα του αυτοκινήτου εμφανίζεται στο κάτω μέρος του παρμπρίζ, μπροστά στον οδηγό σε πράσινο χρώμα. Έχει αποδειχθεί ότι μειώνει την κούραση του οδηγού και βελτιώνει την ασφάλεια.
Η Μερσεντές προσφέρει σ' όλα τα μοντέλα SEL σαν έξτρα, ένα κυριολεκτικά κινητό γραφείο, που περιλαμβάνει εκτυπωτή/φαξ (απ' την AEG-Ολύμπια), έναν προσωπικό υπολογιστή και τηλέφωνο, όλα στο πίσω κάθισμα. Τέλος, η Φίλιπς τοποθετεί ραδιόφωνο, κασετόφωνο, CD και 13! ηχεία με αυτόματη ρύθμιση της έντασης, ανάλογα με τον αριθμό των επιβατών. Επίσης, τοποθετεί 2 διαφορετικούς δέκτες στα πίσω καθίσματα, με ακουστικά για ατομική ακρόαση! Σε λίγο καιρό οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές θα πάρουν κυρίαρχη θέση στο χώρο του αυτοκινήτου. Ας ελπίσουμε ότι δεν θα χάσουμε και τις τελευταίες οδηγικές συγκινήσεις "εξαιτίας τους".

Το ηλεκτρονικό σύστημα πλοήγησης της Honda

sx3.jpg
Σχήμα 3. Το ηλεκτρονικό σύστημα πλοήγησης της HONDA τοποθετημένο σ' ένα αυτοκίνητο.

Είναι πραγματικά πολύ ενδιαφέρον να παρουσιάσουμε αναλυτικά τους μικροεπεξεργαστές, τους αισθητές και γενικότερα όλες τις μονάδες που αποτελούν ένα ηλεκτρονικό σύστημα πλοήγησης και τον τρόπο που η κάθε μία λειτουργεί. Το σύστημα πλοήγησης που ανέπτυξε η HONDA είναι από τα πιο απλά και αποτελείται από τα εξής εξαρτήματα:

Α. Αισθητής ταχύτητας του οχήματος - Vehicle speed sensor

Ο αισθητής αυτός μετατρέπει το ποσοστό περιστροφής της ταχύτητας που βρίσκεται στο κιβώτιο σε ηλεκτρικούς παλμούς με τη βοήθεια ενός μαγνήτη και ενός πυκνωτή. Καταγράφει συνεχώς την ταχύτητα του αυτοκινήτου και στέλνει στην κεντρική μονάδα του συστήματος τα δεδομένα που καταγράφει.

Β. Οθόνη CRT (ή VDT) και χειριστήρια - Digital map display

Οι πληροφορίες που λαμβάνονται από τη μονάδα με ονομασία "Man-Machine Interface Unit" εμφανίζονται στην οθόνη η οποία είναι τοποθετημένη στο εσωτερικό του αυτοκινήτου. Τα διάφορα χειριστήρια στο πλαίσιο της οθόνης χρησιμεύουν για την αλλαγή της κλίμακας των χαρτών, τη μετακίνηση τους πάνω στην οθόνη σύμφωνα με τη διεύθυνση που ακολουθεί το αυτοκίνητο, προσφέροντας απαραίτητες πληροφορίες στον οδηγό και για την τριγύρω περιοχή στην οποία βρίσκεται. Άλλες λειτουργίες είναι η εμφάνιση μιας διακεκομμένης γραμμής πάνω στο χάρτη που υποδηλώνει τη διαδρομή που έχει ακολουθήσει μέχρι εκείνη τη στιγμή το αυτοκίνητο, η δυνατότητα επιλογής από τον οδηγό οποιουδήποτε χάρτη επιθυμεί και τέλος η ένδειξη της απόστασης σε χιλιόμετρα από τον προορισμό, εφ' όσον φυσικά ο οδηγός έχει δώσει τα απαραίτητα δεδομένα.

C. Man-Machine Interface Unit

Αυτός ο μικροεπεξεργαστής μεταβιβάζει πληροφορίες σχετικά με την παρούσα θέση του αυτοκινήτου, οι οποίες προέρχονται από τη μονάδα εντοπισμού της θέσης του αυτοκινήτου (Location Unit) και από τη δισκέτα (βλέπε παρακάτω). Οι πληροφορίες αυτές εμφανίζονται στην οθόνη και είναι ο χάρτης, το στίγμα της παρούσας θέσης του αυτοκινήτου και το στίγμα της παρούσας κατεύθυνσης που ακολουθεί το αυτοκίνητο. Ελέγχει επίσης την κλίμακα των χαρτών, την κίνηση αυτών πάνω στην οθόνη και την ένδειξη των διανυομένων αποστάσεων σε χιλιόμετρα.

D. Οδηγός δισκέτας - Compact disc drive

Η μονάδα αυτή δέχεται μια δισκέτα διαμέτρου 12 εκατοστών τύπου CD-ROM που περιέχει όλες τις απαιτούμενες πληροφορίες (εθνικούς και περιφερειακούς δρόμους, κεντρικούς επαρχιακούς δρόμους και αυτοκινητόδρομους, ονόματα πόλεων, ξενοδοχείων, εστιατορίων, σταθμών τρένων, γκαράζ), τις οποίες στέλνει τόσο στη μονάδα εντοπισμού της θέσης του αυτοκινήτου (Location Unit) όσο και στη μονάδα "Man-Machine Interface Unit". Η δισκέτα λέγεται "Digital Map Database".

Ε. Κεντρική μονάδα πλοήγησης - Inertial Navigation Unit

Η μονάδα αυτή εκτελεί συνεχώς υπολογισμούς και προσδιορίζει τη θέση του αυτοκινήτου και τη διεύθυνση του, χρησιμοποιώντας τις πληροφορίες που παρέχονται από τον αισθητή ταχύτητας του οχήματος και τον αισθητή ποσοστού αερίου (Gas-Rate Sensor). Ο μεν πρώτος δίνει πληροφορίες για την απόσταση που έχει διανύσει το αυτοκίνητο ενώ ο δεύτερος παρέχει πληροφορίες για τη γωνιακή ταχύτητα του αυτοκινήτου.

F. Μονάδα εντοπισμού της θέσης του αυτοκινήτου - Location Unit

Χρησιμοποιώντας τις πληροφορίες από την κεντρική μονάδα πλοήγησης, συγκρίνει τα στοιχεία που συλλέγουν οι διάφοροι αισθητές και μικροεπεξεργαστές κατά την πορεία του αυτοκινήτου σχετικά με τη διαδρομή που καλύπτει, με τα δεδομένα της δισκέτας. Η διαδικασία αυτή λέγεται "Map Matching".

G. Αισθητής ποσοστού αερίου - Gas-rate sensor

Ενεργεί σαν γυροσκόπιο και μ' αυτόν τον αισθητή υπολογίζεται η γωνιακή ταχύτητα του αυτοκινήτου.
Αποτελείται από έναν αισθητή ροής του αερίου, δύο θερμαινόμενα καλώδια, ήλιο, μια πηγή παροχής του αερίου, μια πιεσοπαλλόμενη αντλία κι ένα θερμοστάτη που προστατεύει τον αισθητή από υψηλές θερμοκρασίες και διατηρεί την επιθυμητή θερμοκρασία. Όταν το αυτοκίνητο κινείται σε ευθεία, το ήλιο που διοχετεύεται από την πηγή παροχής αερίου διανέμεται ομοιόμορφα και συμμετρικά στον αισθητή κι έτσι η θερμοκρασία των θερμαινόμενων καλωδίων είναι η ίδια. Αντίθετα όταν το αυτοκίνητο αλλάζει κατεύθυνση η δύναμη Coriolis προκαλεί την εκτροπή του αερίου προς τη μία πλευρά δημιουργώντας έτσι μια διαφορά θερμοκρασίας στα θερμαινόμενα καλώδια. Αυτή η διαφορά της θερμοκρασίας καταγράφεται συνεχώς κι υποδηλώνει την αλλαγή κατεύθυνσης του αυτοκινήτου.

H. Οπτικές ίνες

Χρησιμοποιούνται για τη γρήγορη μεταβίβαση των χιλιάδων δεδομένων που περιλαμβάνει η δισκέτα στη μονάδα "Man-Machine Interface Unit".