Κόρνες - κλάξον

Προϊστορία και ιστορία του κλάξον (Auto Express 62, 9/1972)

Στα τέλη του περασμένου αιώνα και στις αρχές του παρόντος, στους δρόμους του Λονδίνου, ήταν συνηθισμένο θέαμα να βλέπει κανείς έναν άνθρωπο να προηγείται των αυτοκινήτων ανεμίζοντας μια κόκκινη σημαία, σαλπίζοντας μια τρομπέτα και κουνώντας μια λάμπα θυέλλης.
Η σημαία, φυσικά, ήταν υποχρεωτική από ένα νόμο της εποχής εκείνης, ενώ τα άλλα δύο σύνεργα, δηλαδή η τρομπέτα και η λάμπα θυέλλης, αποτελούσαν την πρώτη διστακτική απόπειρα να προικίσουν τα αυτοκίνητα με ηχητικό και οπτικό όργανο. Η απόπειρα, όμως, αυτή δεν γνώρισε μεγάλη επιτυχία γιατί δεν ήταν καθόλου εύκολο να βρίσκει κανείς ανθρώπους διατεθειμένους να παίζουν τον ρόλο του κλάξον και του προβολέα, και μάλιστα ανθρώπους που έπρεπε να διαθέτουν προσόντα, αν όχι δρομέων ταχύτητας, τουλάχιστον όμως, μαραθωνοδρόμων.
Στην υπόλοιπη Ευρώπη και στις Ηνωμένες Πολιτείες, είχαν αρκεσθεί για αρκετό διάστημα στον θόρυβο που προκαλούσαν τα πρώτα αυτοκίνητα μόνα τους (δεδομένου ότι δεν υπήρχαν ακόμη τα σημερινά «σιλανσιέ»), παρ' όλο τον πανικό και τον τρόμο που προκαλούσαν στους διαβάτες και τα ζώα. Όταν, όμως, τα αυτοκίνητα άρχισαν να τελειοποιούνται και έγιναν αρκετά πιο αθόρυβα (ένα διαφημιστικό σλόγκαν της Ρολλς - Ρόυς διαλαλούσε την εποχή εκείνη: «Προσέχετε τα αθόρυβα αυτοκίνητα»), η ανάγκη να προικισθούν με μια ειδική συσκευή που να μπορεί να προειδοποιεί τους άλλους για τα -πλησίασμά τους, έγινε επιτακτική. Παράλληλα, επειδή δεν υπήρχαν ακόμη, ούτε ίχνος οδικού κώδικα, ούτε κανονισμοί -που να διέπουν την ομοιογένεια και την τυποποίηση των καταλλήλων ηχητικών οργάνων, εμφανίσθηκαν ηχητικές συσκευές, που μπορεί να μην έφερναν πάντα το ποθούμενο αποτέλεσμα, άλλα συχνά ήσαν αριστουργήματα χειροτεχνίας, και οι κατασκευαστές τους ένοιωθαν δικαιολογημένα υπερηφάνεια.
Έτσι, παρουσιάσθηκαν ειδικές σφυρίχτρες και σειρήνες, καμπανάκια και τρομπέτες, κλάξον, συσκευές παλμικών δονήσεων κ.λπ. που χρησιμοποιούσαν τις πιο απίθανες πηγές ενέργειας, από τον αέρα έως τον ηλεκτρισμό, από τα καυσαέρια μέχρι τις μανιβέλες και από τον ατμό μέχρι την μυϊκή δύναμη.
Μια αναδρομή στο παρελθόν, σχετική με την γέννηση, την εξέλιξη και την καθιέρωση των ηχητικών μέσων του αυτοκινήτου, πιστεύουμε ότι μπορεί να είναι ευχάριστη στους παλιότερους αυτοκινητιστές. Ίσως, αναπολούν με νοσταλγία τον καιρό που η κόρνα και γενικότερα το ηχητικό μέσο χρησιμοποιείτο, κυρίως, για να χαιρετίσουν τους αραιούς συναδέλφους τους, που έρχονταν από την αντίθετη πλευρά ή τους προσπερνούσαν. Όσον άφορα τους νεώτερους, μπορεί να προκαλέσει σχετικό ενδιαφέρον, αν όχι τίποτε άλλο, τουλάχιστο για να αντιληφθούν πόσο μακρύς και δύσβατος ήταν ο δρόμος που ακολούθησε και κάλυψε το αυτοκίνητο πριν γίνει, η σημερινή τέλεια μηχανή.

Καμπάνες και σειρήνες

Στα τέλη του 19ου αιώνα, τα αυτοκίνητα ξεχώριζαν από τρία ιδιαίτερα χαρακτηριστικά: προκαλούσαν μεγάλη δυσπιστία, ήσαν αργά και δημιουργούσαν τρομερό θόρυβο.
sx1.JPG
Υπήρχαν αυτοκίνητα πού, όπως το Ντι' ούρα του 1893, δεν είχαν καμιά ηχητική συσκευή προειδοποιήσεως, εκτός από τον τρομερό θόρυβο που έκανε ο κινητήρας και επί πλέον, συχνά, δεν είχαν ούτε φρένα, ούτε όπισθεν ταχύτητα.
Τις ελλείψεις αυτές αναπλήρωνε ή κατανόηση και μάλιστα σε τέτοιο βαθμό, που πριν από πενήντα χρόνια, στα εγχειρίδια οδηγήσεως μπορούσε κανείς να διαβάσει παρόμοιες συμβουλές: «Μην κορνάρετε συνεχώς σαν να είναι αναγκασμένος κάθε διαβάτης να εγκατάλειψη τον δρόμο στο πέρασμά σας. Κορνάρετε με δύο - τρία μικρά κτυπήματα προειδοποιήσεως και μετά συνεχίστε να οδηγείτε σαν να πρόκειται να διασταυρωθείτε με ένα όχημα που έρχεται με αντίθετη φορά».
Τα αυτοκίνητα στα πρώτα τους βήματα, δεν διέθεταν στον «στάνταρ» εξοπλισμό τους ηχητικό μέσο, αλλά ο αγοραστής είχε την δυνατότητα ευρείας εκλογής αφού από το 1905 κιόλας υπήρχε μεγάλη ποικιλία από σειρήνες, σφυρίχτρες, κόρνες κ.λπ. Δέκα χρόνια αργότερα χρησιμοποιούσαν, σχεδόν, αποκλειστικά ηλεκτρικά ή χειροκίνητα κλάξον.
Το 1925 το κλάξον προκαλούσε ένα χαρακτηριστικό ήχο, ένα είδος «μι - μι - κα» συνέχισε για πολλά χρόνια έτσι.
Την ίδια εκείνη χρονιά, εμφανίστηκε στην αγορά ένα ηλεκτρικό κλάξον, που ονομαζόταν «AIRTONE» και λειτουργούσε με ένα διάφραγμα πλαισιωμένο με μια κόρνα, που είχε ισχυρό και ευχάριστο ήχο.
Αρχικά, στα αυτοκίνητα τοποθετούσαν καμπανάκια και σειρήνες και σποραδικά τρομπέτες. τα καμπανάκια, που ήταν αρκετά ηχηρά, έπρεπε να κτυπιόνται από τον οδηγό μ’ ένα είδος σφυριού. οι σειρήνες είχαν βασικά μια φυγόκεντρη αντλία με αέρα υπό πίεση και μ' ένα ειδικό σύστημα βαλβίδων οι οδηγοί μπορούσαν να ελέγχουν την ταχύτητα ροής του αέρα. Έτσι, κανόνιζαν τον ήχο ή το σφύριγμα που ήθελαν. Εξ' άλλου, λόγω του μεγάλου θορύβου που επικρατούσε στους δρόμους, η χρήση των σειρήνων περιορίστηκε, γύρω στα 1930, μόνο στο οχήματα πρώτων βοηθειών.
Το 1905 ο Καναδός J. P. NORTHEY, εφευρίσκει στην Αμερική έναν τύπο σειρήνας, που ονομάζεται «Διάφωνο» και στηρίζεται στην αρχή των σημερινών σειρήνων ομίχλης. Εξέπεμπε ένα συριγμό 180 κύκλων) δευτερόλεπτο, που στο τέλος κατέληγε σ’ ένα «κλαυθμήρισμα»
Οι σειρήνες των αυτοκινήτων κινούνταν από μια μανιβέλα ή μ' ένα σύστημα από καρούλια τριβής και μετά το 1915 από ηλεκτρικό μοτέρ.
sx2.JPG
Το 1919 ο Γάλλος φυσικός και μηχανικός CHARLES COGNIARD DE LA TOUR επέφερε σημαντικές βελτιώσεις στην σειρήνα, αφού μ' ένα ειδικό σύστημα μπορούσε να ελέγχεται η ένταση της συχνότητας διακινήσεως του αέρα στην φυγόκεντρο αντλία.
Μια άλλη ηχητική συσκευή της εποχής ονομαζόταν «καμπάνα της Βερμούδας» και εξέπεμπε έναν ευχάριστο δίτονο ήχο. Κατασκευαζόταν από την αμερικανική εταιρία BEWIN BROS, που η δραστηριότητά της άρχισε το 1832 και συνεχίζεται, ακόμη και σήμερα.

Σφυρίχτρες

Ένας ιδιότυπος τύπος ηχητικού μέσου υπήρξε η «σφυρίχτρα», που ήταν σε χρήση από το 1905 μέχρι το 1928. οι πιο γνωστές της εποχής ήσαν ο τύπος «GABRIEL» του FOSTER απ' το CLEVELAND και ο τύπος «BUELL» του ROY D. BUELL, από το Σικάγο. (Εταιρία Buell)
Ο πρώτος τύπος εφευρέθηκε το 1905 ενώ ο δεύτερος άρχισε να παράγεται το 1912.
Η σφυρίχτρα «GABRIEL» ετοποθετείτο στο σύστημα εξατμίσεως του αυτοκινήτου, λίγο πριν από το σιλανσιέ και διέθετε ένα σωληνάκι με πεταλούδα που ανοιγόκλεινε δια μέσου ενός καλωδίου, διοχετεύοντας, έτσι, τα ζεστά καυσαέρια προς την συσκευή της σφυρίχτρας.
Αντίθετα, η σφυρίχτρα «BUELL» βρισκόταν τοποθετημένη στο καπάκι των κυλίνδρων. Την εποχή εκείνη πολλά αυτοκίνητα διέθεταν μεταλλικούς συνδετικούς κρίκους σε κάθε κύλινδρο και ένας από αυτούς μπορούσε να αντικατασταθεί από την συσκευή της σφυρίχτρας.
Παρ' όλο που η σχέση συμπιέσεως στους κινητήρες της εποχής ήταν χαμηλή, εν τούτοις η έκρηξη προκαλούσε μια πίεση αρκετών ατμοσφαιρών, κάνοντας την σφυρίχτρα να εκπέμπει ένα χαρακτηριστικό «πόπ - πόπ - πόπ», αρκετά διαπεραστικό.

Οι σάλπιγγες

Μια ακόμη ηχητική συσκευή της εποχής ήταν το κλάξον με σάλπιγγα στην οποία ο αέρας διοχετευόταν από ένα λάστιχο σε σχήμα αχλαδιού ή μεγάλου βολβού.
Στο διάστημα από το 1900 μέχρι το 1920 υπήρχε μια πολύ μεγάλη ποικιλία από κλάξον αυτού του τύπου.
Τα πρώτα, χρησιμοποιήθηκαν στη Γαλλία και στις ώρες της μεγάλης κινήσεως το Παρίσι καταντούσε η πιο κακόφωνη και θορυβώδης πόλη του κόσμου.
sx4.JPG sx5.JPG sx6.JPG
Κατόπι η χρήση γενικεύθηκε σ' όλο τον κόσμο με ευνόητα αποτελέσματα για τα ακουστικά τύμπανα του κοινού.
Η χρήση μιας κάννης ή σάλπιγγας σαν μουσικό και γενικότερα ηχητικό όργανο χρονολογείται από τον περασμένο αιώνα. Το στενότερο άκρο της σάλπιγγας, εισχωρούσε μέσα στο λαστιχένιο «αχλάδι» και ο αέρας κτυπούσε ένα «γλωσσίδι» που με τους παλμούς του εξέπεμπε τον ήχο. Το μήκος του «γλωσσιδίου» είχε θεμελιώδη σημασία για την ένταση του ήχου και κατασκευαζόταν από σκληρό ορείχαλκο και ασήμι σε μήκος που κυμαινόταν από 1,5 έως 5,5 εκατοστά.
sx3.jpg
Το περιφημότερο κλάξον - τρομπέτα, σε σχήμα φιδιού ήταν αγγλικής κατασκευής και λεγόταν «βόας ο συσφιγκτήρ». Τα μάτια του φιδιού ήσαν από πολύτιμους λίθους και από τα ανοικτό σαγόνια έβγαινε μια διχαλωτή γλώσσα που κινείτο παλμικά και απειλητικά κάθε φορά που ηχούσε το κλάξον.
Υπήρχε, ακόμη, το «TESTOPHONE» ένα κλάξον με σάλπιγγα που είχε εφεύρει ο Γάλλος ETIEUNE TESTE και κατοχυρώθηκε με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας.
Άλλος τύπος ηχητικής συσκευής και μάλιστα που εξέπεμπε πολλές και διαφορετικές νότες, ήταν το γερμανικό κλάξον «SIGUAL».
Τα γνωστότερα αμερικανικά κλάξον αυτού του τύπου ήσαν του ERUEST και LOUIS RUBES, του Μπρούκλιν.

Κλάξον

Η λέξη KLAXON είναι μια από τις πρώτες που καθιερώθηκε για να δείχνει το ηχητικό μέσο προειδοποιήσεως των αυτοκινήτων και… «νουνός» της ήταν ο F. Η. LOVELL.
Το 1890, ή λέξι αύτη εϊχε κατοχυρωθεί σαν «σήμα κατατεθέν» μιας σάλπιγγας προειδοποιήσεως ή κινδύνου.
Η λέξι καθιερώθηκε ,σχεδόν, σε όλες τις γλώσσες του κόσμου, έστω και με μικρές παραλλαγές. Μάλιστα, στη Γαλλία έγινε και ρήμα «KLAXONER».
Αρχικά το κλάξον είχε έναν οξύ μεταλλικό ήχο και σύμφωνα με μια αγγελία του 1913 αποτελούσε την «ραδιογραφία του ήχου».
Το 1915 υπήρχαν ήδη 275.000 οχήματα με κλάξον. τα κλάξον κατασκευάζονταν αρχικά από την LOVELL - MC- CONNELL MTG CO. της NEWARK, στο Νιού ΤΖέρσεϋ και κατόπιν από το 1916 από την KLAXON CO., πάλι της NEWARK, και εξέπεμπαν ήχους που αντιστοιχούν κατά προσέγγιση στις λέξεις «Κα - ουου - γκα», στις νότες σι - φα - σι.
Γύρω στα 1926 διαδόθηκε σ’ όλο τον κόσμο ένας τύπος κλάξον που λεγόταν «μιμι» ή «μπήπ» σύμφωνα με τον ήχο που εξέπεμπε, και που λειτουργούσε με διπλό διάφραγμα και διπλό τόνο ήχου με δονητή, Έτσι, από το 1926 συνυπήρχαν δύο τύποι κλάξον: το κά-ουου- γκα» και το «μιμι» ή «μπήπ».

Οι δονητές

Ακόμα και σήμερα χρησιμοποιούνται σάλπιγγες με δονητή και διάφορες παραλλαγές κλάξον του τύπου «μιμί», που λειτουργούν με ηλεκτρικό ρεύμα. Αποτελούνταν από τρία κυρίως μέρη: τον ηλεκτρομαγνήτη, την θωράκιση και τις επαφές. Ο ηλεκτρομαγνήτης δημιουργούσε μαγνητικό πεδίο όταν το ρεύμα περνούσε από μια μπομπίνα. Η θωράκιση ήταν στερεωμένη στο διάφραγμα και ελκόταν από τον ηλεκτρομαγνήτη, διακόπτοντας έτσι το πέρασμα του ρεύματος. Η θωράκιση επανερχόταν μετά στην αρχική της θέση και έτσι ο κύκλος ξανάρχιζε. Οι επαφές ήσαν τοποθετημένες στην σειρά και λειτουργούσαν με συνεχές ρεύμα.
Πολλά αυτοκίνητα, κυρίως τα FORD, διέθεταν παρόμοιες συσκευές, αλλά μ’ εναλλασσόμενο ρεύμα και είχαν μόνο την θωράκιση και τον ηλεκτρομαγνήτη. Οι επαφές δεν υπήρχαν.
Ο χαρακτηριστικός ήχος της σάλπιγγας του Τ της FORD, εξαρτιόταν από την ταχύτητα περιστροφής του κινητήρα.
Ο δονητής με ένα μόνο διάφραγμα, αντικαταστάθηκε ευρύτατα από το κλάξον τύπου «μπήπ» ή «μιμί», από το 1925, με διπλό διάφραγμα.

Σάλπιγγες με αέρα σε πίεση και με υποπίεση

Η σάλπιγγα με γλωσσίδι, με τον καιρό αποδεδείχθηκε ότι διέθετε πολύ αδύνατο, οξύ και ενοχλητικό ήχο.
Έτσι, αντικαταστάθηκε από την σάλπιγγα με δονητή αέρος (AIRTONE) με μονό διάφραγμα. Εφευρέθηκε το 1932 από τους Η. HUEBER και Ε. C. HORTON του Μπάφαλο (Ην. Πολιτείες).
Το 1953, πάλι, δύο Αμερικανοί, ο R. C. και Ρ. NIELSEN από την Ομάχα (Νεμπράσκα) τελειοποίησαν τον τύπο αυτό, επιτυγχάνοντας να κατασκευάσουν σάλπιγγες με κυμαινόμενη συχνότητα ήχου.
Σήμερα, ο τύπος αυτός είναι ακόμη τελειότερος κι' έχει σχεδόν γενικευθεί σε όλα τα αυτοκίνητα. Η διαφορά μεταξύ σάλπιγγας ή κλάξον με αέρα με πίεση και μιας σφυρίχτρας, είναι ότι ή πρώτη έχει ένα παλλόμενο διάφραγμα και ένα θάλαμο αντηχήσεως, ενώ η δεύτερη έχει ένα θάλαμο αντηχήσεως αλλά στερείται διαφράγματος.
Το κλάξον με υποπίεσι ή «εν κενό» εφευρέθηκε το 1931 πάλι από τους Η. HUEBER και Ε. C. HORTON της εταιρίας Τρίκο, στο Μπάφαλο (Νέα Υόρκη). Στηρίζεται στην αρχή της σάλπιγγας με πεπιεσμένο αέρα. Η μόνη διαφορά είναι ότι στην σάλπιγγα με υποπίεσι το διάφραγμα, αντί να απωθείται, έλκεται (ή καλύτερα ρουφιέται) ώστε να δονηθεί. Υπάρχει ακόμη και σήμερα σε αρκετά μοντέλα αυτοκινήτων.
Σήμερα στα γρήγορο και άνετα αυτοκίνητα της εποχής μας, αρκεί να ασκήσουμε μια πολύ ελαφριά πίεση, στο πλήκτρο του κλάξον, ώστε ν’ ακουστούμε σε μεγάλη απόσταση. Πολλές φορές μάλιστα το κάνουμε ακόμη και όταν δεν υπάρχει κανένας σοβαρός λόγος.
Αν, όμως, έστω και για λίγο αναπολήσουν οι γεροντότεροι, ή μάθουν οι νεώτεροι, τι τραβούσαν οι παππούδες μας με τα ηχητικά όργανα της εποχής εκείνης, (όπως φερ' ειπείν να σηκώσουν το ένα τους χέρι από το τιμόνι και να κτυπήσουν μ' ένα σφυράκι το πρωτόγονο καμπανάκι για να τρομάξουν, ίσως, μια αγελάδα που έβοσκε στη μέση αυτών που λέγονταν… δρόμοι) τότε σε ανάμνηση και προς τιμή τους, θα προσπαθούσαν να είναι συγκρατημένοι στην χρήση των κλάξον.

Οι σύγχρονες κόρνες

Η χρησιμότης ενός καλού ηχητικού οργάνου για τα αυτοκίνητα είναι αναμφισβήτητη,. κυρίως, μάλιστα, όταν χρησιμοποιείται την κατάλληλη στιγμή, όπως σε προσπεράσματα ή σε δρόμους με πολλές στροφές. Η βιομηχανία του αυτοκινήτου δεν έμεινε αδιάφορη σ' αυτό το πρόβλημα ασφαλείας. Πράγματι, μετά από πολλά χρόνια μελέτης και δοκιμών, κατόρθωσε να δημιουργήσει συσκευές που λειτουργούν με σύγχρονα μέσα και συστήματα καθιστώντας πιο ευδιάκριτους, πιο ισχυρούς και συγχρόνως πιο αρμονικούς τους ήχους που εκπέμπουν οι διάφορες κόρνες. Έτσι, από το κοινό κλάξον, περάσαμε στις ηλεκτρικές κόρνες, για να φθάσουμε τελικά στο πρόσφατο προϊόν που προσφέρει σήμερα η διεθνής αγορά, δηλαδή στις ηλεκτροελαστικές κόρνες με ένα, δύο ή και τρία ακόμη «χωνιά».
Από την σειρά με τρία «χωνιά» αναφέρουμε τον τύπο «AUTOSTRADA» της ιταλικής εταιρίας FIAMM που θεωρείται η πιο ισχυρή σε ήχο κόρνα του κόσμου. Η ποικιλία των τύπων, οφείλεται σε θέμα χώρου. Συγχρόνως, κάθε μοντέλο κόρνας ποικίλλει και ως προς τους μουσικούς φθόγγους που εκπέμπει.
Άλλες ηλεκτροελαστικές κόρνες, ευρωπαϊκής, κυρίως, κατασκευής, εκπέμπουν μουσικούς φθόγγους που αποδίδουν διάφορα πασίγνωστα σ' όλο τον κόσμο μουσικά μοτίβα. Πληροφοριακά αναφέρουμε τα γνωστότερα από τα μοτίβα αυτά: Καλιφόρνια, Λα Κουκαράτσα, JINGLE BELLS, DEEP IUTHE HEART OF TEXAS, Γαμήλιο Εμβατήριο (Σούμπερτ), τα παιδιά του Πειραιά, Εμβατήριο των Πεζοναυτών, Γκουανταλαχάρα, Μασσαλιώτιδα, DIXIE LAND, Ο SOLE MIO, Βαλέντσια, Γέφυρα του Ποταμού Κβάι, LISBOA AUTIGUA, LILI MARLENE κλπ.