Συμπλέκτης ξηράς τριβής αυτόματος

Το τριπτόνικ των φτωχών (4Τ 342, 3/1999)

Συντάκτης: Αλεξανδρινή Πέτρου
Τα αυτόματα κιβώτια σειριακής λειτουργίας έχουν γνωρίσει μεγάλη δημοσιότητα, που οφείλεται στη χρήση τους στα αυτοκίνητα της Φορμουλα 1, αλλά και σε αυτοκίνητα παραγωγής (Φεράρι, Πόρσε, Άουντι). Πρόκειται για μηχανισμούς αυτόματης σύμπλεξης-αποσύμπλεξης, που συνδυάζονται με συμβατικά χειροκίνητα. Πριν από λίγα χρόνια τα συστήματα αυτά είχαν έρθει στο προσκήνιο με το Ρενό Τουίνγκο Ίζι και το Σάαμπ 900 Σενσόνικ. Σήμερα η Φίατ τοποθετεί το σύστημα στον ιδανικό γι αυτό χώρο, την πόλη, παρουσιάζοντας το Σεϊτσέντο Σιτιμάτικ.

ΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ αυτόματου συμπλέκτη έχουν σχεδιαστεί για οδηγούς που χρησιμοποιούν το αυτοκίνητο τους κυρίως μέσα στην πόλη και χρειάζονται γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο απλότητα και ευκολία χειρισμών. Ο αυτόματος συμπλέκτης, λοιπόν, επιτρέπει στον οδηγό να κάνει χειρισμούς όπως η εκκίνηση, το σταμάτημα, το παρκάρισμα και οι αλλαγές σχέσεων με χρήση μόνο του πεντάλ του γκαζιού και του μοχλού επιλογής των ταχυτήτων. Ο οδηγός κάνει δηλαδή λιγότερες κινήσεις και τελικά κουράζεται λιγότερο. Αλλά δεν είναι μόνο αυτό.

Ο παράδεισος του πρωτάρη

Ο αυτόματος συμπλέκτης κάνει μόνος του όλα εκείνα που θα πρέπει κανείς να έχει υπόψη του, όταν οδηγεί ένα αυτοκίνητο με κανονικό συμπλέκτη.
Πετυχαίνει ομαλότατες εκκινήσεις, τόσο ήρεμες, όσο και «βιαστικές», απαλλάσσοντας τον οδηγό από το άγχος μήπως σβήσει ο κινητήρας. Ακόμα και η εκκίνηση σε ανηφόρα γίνεται παιχνίδι. Στην πορεία ο οδηγός έχει να ασχοληθεί μόνο με τον επιλογέα ταχυτήτων. Σπρώχνοντας το μοχλό στην επιθυμητή κατεύθυνση και αφήνοντας στιγμιαία το γκάζι, η αποσύμπλεξη γίνεται αυτόματα και μόλις εμπλακούν τα γρανάζια της νέας σχέσης το σύστημα συμπλέκει αυτόματα. Επίσης, οι γρήγορες αλλαγές -σε κάποιες περιπτώσεις- είναι δυνατές χωρίς να αφήσουμε το γκάζι, αλλά τότε τα μηχανικά μέρη καταπονούνται σαφώς περισσότερο.
Στο σταμάτημα ο αυτόματος συμπλέκτης αποσυμπλέκεται τη βέλτιστη χρονική στιγμή, λίγο πριν από την ακινητοποίηση, με αποτέλεσμα να γίνεται έτσι η καλύτερη δυνατή εκμετάλλευση της επιβράδυνσης με τον κινητήρα, ενώ ταυτόχρονα απαλλάσσεται και πάλι ο οδηγός από το άγχος του σβησίματος του κινητήρα. Αυτό το χαρακτηριστικό εκτιμάται ιδιαίτερα στα απότομα φρεναρίσματα. Αν η ταχύτητα του αυτοκινήτου πέσει κάτω από ένα προκαθορισμένο όριο (το οποίο διαφέρει ανάλογα με τη σχέση που είναι επιλεγμένη), τότε το σύστημα αρχίζει να πατινάρει το συμπλέκτη για να μη σβήσει ο κινητήρας ή έστω για να μην αρχίσει το αυτοκίνητο να «σκορτσάρει».
Σύμφωνοι, όλα αυτά είναι δεύτερη φύση για έναν έμπειρο οδηγό, αλλά είναι αρκετοί και εκείνοι ή εκείνες που δεν μπορούν να συγχρονίσουν τόσο εύκολα τις κινήσεις τους και παλεύουν διαρκώς με τα χειριστήρια. Για αυτήν την κατηγορία οδηγών ο αυτόματος συμπλέκτης κάνει παραπάνω από τη μισή δουλειά.

Χωρίς ρίσκο

Τα συστήματα αυτόματου συμπλέκτη δεν κάνουν κανένα συμβιβασμό στο θέμα της διατήρησης του ελέγχου του αυτοκινήτου. Καμία σχέση δεν έχουν με τους φυγοκεντρικούς συμπλέκτες των πάλαι ποτέ Βάρτμπουργκ.
Αν ο οδηγός επιχειρήσει να βάλει μπροστά με κάποια ταχύτητα επιλεγμένη στο κιβώτιο, τότε δε λειτουργεί η μίζα, ενώ υπάρχει και ηχητική προειδοποίηση. Το ίδιο συμβαίνει ακόμα και αν ο μοχλός είναι στο νεκρό και ο οδηγός απλά τον ακουμπάει. Όταν ο κινητήρας λειτουργεί, το σύστημα δε συμπλέκει, αν κάποια πόρτα ή το καπό δεν έχουν κλείσει. Και πάλι ο οδηγός ειδοποιείται με ηχητικό σήμα.
Όταν το κιβώτιο ταχυτήτων τείνει να περιστραφεί πιο γρήγορα από τον κινητήρα, τότε το σύστημα διατηρείτο συμπλέκτη σε εμπλοκή για να φρενάρει το αυτοκίνητο με τον κινητήρα. Επίσης, αν το αυτοκίνητο αρχίσει να κυλάει σε κατηφόρα χωρίς να πατάει γκάζι ο οδηγός, ο συμπλέκτης συμπλέκεται αμέσως αυτόματα για τον ίδιο λόγο, με την προϋπόθεση βέβαια ότι κάποια ταχύτητα είναι επιλεγμένη στο κιβώτιο.
Όταν παρκάρει ο οδηγός, πρέπει πάντα να επιλέγει 1η ή όπισθεν, πριν σβήσει τον κινητήρα. Μόλις σβήσει ο τελευταίος, η σύμπλεξη γίνεται αυτόματα και το αυτοκίνητο παραμένει σταθμευμένο με ασφάλεια. Με τον κινητήρα σε λειτουργία, ταχύτητα επιλεγμένη στο κιβώτιο και το αυτοκίνητο σε στάση, το σύστημα αποσυμπλέκει αυτόματα και μένει σε αυτήν την κατάσταση μέχρι ο οδηγός να πατήσει το γκάζι. Αν όμως επιχειρήσει να ξεκινήσει με άλλη ταχύτητα εκτός από 1η ή όπισθεν, τότε το σύστημα ναι μεν εκτελεί την εντολή του, αλλά ταυτόχρονα τον ειδοποιεί ακουστικά.

Μικρότερη φθορά του δίσκου

Ο συμπλέκτης που χρησιμοποιείται σε αυτά τα συστήματα είναι ο κλασικός μονόδισκος. Λόγω της σχετικά ομαλής διαδικασίας σύμπλεξης που επιτυγχάνεται με το αυτόματο σύστημα, ελαχιστοποιούνται οι φθορές του δίσκου και αυξάνεται εντυπωσιακά η διάρκεια ζωής του. Δύο ακόμα λειτουργίες την παρατείνουν ακόμα περισσότερο: εάν η θερμοκρασία του συμπλέκτη υπερβεί κάποιο όριο κατά το πατινάρισμα, τότε ένα ηχητικό σήμα ειδοποιεί τον οδηγό, ενώ το ίδιο συμβαίνει αν το πατινάρισμα υπερβεί κάποιο χρονικό όριο. Αν ο οδηγός κατεβάζοντας ταχύτητα επιλέξει σχέση που θα ανεβάσει τις στροφές του κινητήρα σε απαγορευμένο όριο, τότε η σύμπλεξη δε γίνεται αμέσως, αλλά αφού πρώτα μειωθεί η ταχύτητα του αυτοκινήτου.

Πώς λειτουργεί

Τον έλεγχο όλων των λειτουργιών του αυτόματου συμπλέκτη έχει αναλάβει μια ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου, που λειτουργεί εντελώς ανεξάρτητα από τα άλλα ηλεκτρονικά συστήματα του αυτοκινήτου. Συνδυάζοντας τα δεδομένα των αισθητήρων, η μονάδα αυτή στέλνει τα κατάλληλα σήματα σε έναν υδραυλικό σερβομηχανισμό ισχύος που συμπλέκει ή αποσυμπλέκει το συμπλέκτη, αντικαθιστώντας ουσιαστικά το …αριστερό πόδι του οδηγού.
sx1.JPG
Ο αυτόματος συμπλέκτης στο Φίατ Σεϊτσέντο Σιτιμάτικ 1. Ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου, 2. Ηλεκτρομαγνητική βαλβίδα διαχείρισης της πίεσης, 3. Ηλεκτρική αντλία, 4. Υδραυλικός κύλινδρος, 5. Αισθητήρας θέσης μοχλού ταχυτήτων, 6. Αισθητήρας ταχύτητας, 7. Αισθητήρας θέσης γκαζιού, 8. Ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου κινητήρα, 9. Αισθητήρας λαβής του μοχλού ταχυτήτων, 10. Ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου αυτόματου συμπλέκτη
sx2.JPG
Ο αισθητήρας της λαβής του μοχλού των ταχυτήτων αποτελείται από ένα κεντρικό ηλεκτρόδιο σχήματος σωλήνα, που είναι τοποθετημένο αξονικά μέσα στο μοχλό, καθώς και από δύο δακτυλιοειδή ηλεκτρόδια γύρω από το κεντρικό. Το ένα δακτυλιοειδές ηλεκτρόδιο κλείνει το κύκλωμα με το κεντρικό ηλεκτρόδιο, όταν πιέζουμε το μοχλό προς τα εμπρός και το άλλο, όταν πιέζουμε το μοχλό προς τα πίσω. Όταν ο μοχλός βρίσκεται σε ηρεμία, τότε και τα δύο κυκλώματα μένουν ανοιχτά. Με αυτόν τον τρόπο η ηλεκτρονική μονάδα αναγνωρίζει προς ποια κατεύθυνση θέλει ο οδηγός να κινήσει τον επιλογέα.
Ο αισθητήρας θέσης του μοχλού των ταχυτήτων βρίσκεται στη βάση του μοχλού και αποτελείται από δύο ποτενσιόμετρα σε κάθετες διευθύνσεις μεταξύ τους: το ένα αναγνωρίζει τη θέση του επιλογέα δεξιά-αριστερά και το άλλο μπροστά-πίσω. Έτσι η ηλεκτρονική μονάδα γνωρίζει ανά πάσα στιγμή τη θέση του επιλογέα. Ο αισθητήρας θέσης του πεντάλ γκαζιού είναι και πάλι ένα ποτενσιόμετρο που πληροφορεί την ηλεκτρονική μονάδα για το πόσο γκάζι πατάει ο οδηγός.
Ο αισθητήρας στροφών είναι ένας επαγωγικός αισθητήρας όμοιος με τον αισθητήρα στροφαλοφόρου. Πληροφορεί την ηλεκτρονική μονάδα του συμπλέκτη για τις στροφές του κινητήρα. Ο αισθητήρας ταχύτητας συνδέεται στην ντίζα του ταχυμέτρου και πληροφορεί την ηλεκτρονική μονάδα για την ταχύτητα του οχήματος.
Τέλος υπάρχουν διακόπτες-μπουτόν στις πόρτες και στο καπό που δίνουν στην ηλεκτρονική μονάδα εντολή να μη συμπλέξει, αν κάτι έχει ξεχαστεί ανοιχτό.
sx3.jpg
Με τη σειρά της η ηλεκτρονική μονάδα ελέγχου στέλνει τις εντολές της στο σερβομηχανισμό ισχύος. Ο μηχανισμός αυτός αποτελείται από έναν ηλεκτροκινητήρα και μία αντλία που συσσωρεύουν πίεση σε έναν υδραυλικό συσσωρευτή. Από εκεί η πίεση διοχετεύεται μέσω μίας ηλεκτρομαγνητικής βαλβίδας σε έναν υδραυλικό κύλινδρο με ένα έμβολο που «πατάει» το συμπλέκτη. Τέλος υπάρχει ένα ρεζερβουάρ υγρού και ένας διακόπτης πίεσης που θέτει σε λειτουργία την αντλία, όταν πέσει η πίεση του συσσωρευτή. Η ηλεκτρονική μονάδα στέλνει το σήμα της στην ηλεκτρονική βαλβίδα, η οποία διαχειρίζεται την πίεση στον υδραυλικό κύλινδρο που ενεργοποιείτο συμπλέκτη.

Αναγκαιότητα ή υπερβολή

Όπως σωστά έχετε αντιληφθεί δεν πρόκειται για …Τιπτρόνικ ή Φεράρι F1, αλλά ούτε και για αυτόματο κιβώτιο. Είναι ένα απλό σύστημα που πατάει μόνο του το συμβατικό συμπλέκτη σε ένα κοινό χειροκίνητο κιβώτιο. Είναι τάχα τόσο σημαντικό για όποιον οδηγεί στην πόλη να μη χρησιμοποιείτο αριστερό του πόδι; Ουσιαστικά απάντηση δεν υπάρχει. Για τους περισσότερους δεν έχει σημασία. Υπάρχουν όμως και αυτοί που αδυνατούν να εξοικειωθούν με τη χρήση του συμπλέκτη. Το σύστημα αυτόματου συμπλέκτη κάνει τη ζωή τους πιο εύκολη χωρίς να κοστίζει όσο ένα αυτόματο κιβώτιο. Και αν αποδειχτεί αξιόπιστο και χωρίς ιδιαίτερες απαιτήσεις συντήρησης, θα «βγάλει τα λεφτά του» από το σωστότερο χειρισμό του συμπλέκτη και τη μεγαλύτερη διάρκεια ζωής του δίσκου, που αυτό συνεπάγεται. Τέλος υπάρχει πάντα και το θέμα της κούρασης του αριστερού ποδιού. Και αν στην περίπτωση ου Σεϊτσέντο το συγκεκριμένο επιχείρημα ακούγεται λίγο περίεργο, δεν έχουν την ίδια γνώμη οι επαγγελματίες οδηγοί, που περνούν πραγματικά πολλές ώρες οδηγώντας στην πόλη. Ίσως αυτός είναι ο λόγος που η Φορντ τοποθετεί το ίδιο σύστημα όχι σε κάποιο επιβατικό της μοντέλο, αλλά στο επαγγελματικό Φορντ Τράνζιτ. Αν το σύστημα ενηλικιωθεί χωρίς προβλήματα, τότε δεν αποκλείεται τα αυριανά ταξί να μην έχουν τρίτο πεντάλ. Μέχρι τότε κυρίες μου (και κύριοι), μπορείτε να οδηγείτε για τα ψώνια σας με ένα άγχος λιγότερο. Το αυτοκίνητο σας δε θα σβήσει ποτέ στο ξεκίνημα ή σε ένα απότομο φρενάρισμα.