Ζάντες

Εικόνες από ζάντες
Εργασία Πολυτεχνείου Πάτρας


Ζάντες (4Τ 77, 2/1977)

Οι ζάντες είναι και μόδα και ανάγκη. Στην πρώτη περίπτωση θα τις δείτε στα πιο αλλοπρόσαλλα αυτοκίνητα, σε παρδαλά σχέδια χωρίς κανένα λόγο. Στη δεύτερη χρειάζεται ολόκληρη μελέτη, για να ορισθούν οι διαφορές βάρους, αντοχής, καταλληλότητας, κράματος και διαστάσεων. Αν πιστεύετε στην ανάγκη τοποθετήσεώς τους οι επόμενες γραμμές θα σας φανούν χρήσιμες.
Η ασφάλειά μας, και τούτο είναι πρωταρχικό, κάθε φορά που βρισκόμαστε καθισμένοι πίσω από το τιμόνι βασίζεται σε τέσσερις τροχούς. Αποτελούν το συνδετικό κρίκο ανάμεσα στον οδηγό και το δρόμο και εκτελούν - καλά ή άσχημα - τις εντολές του στην επιβράδυνση, την επιτάχυνση, τις στροφές. τα στοιχεία, που αποτελούν αυτό που ονομάζουμε τροχό, είναι δύο. Η ζάντα και το ελαστικό.
Οι ζάντες, στις όποιες αφιερώνουμε τις επόμενες σελίδες, είναι τα μέσα που έρχονται τα μεγαλύτερα φορτία στις απότομες μεταβολές της ταχύτητας, στις στροφές, τούς ανώμαλους δρόμους κλπ.
Η αντοχή, σε τέτοιου είδους καταπονήσεις, είναι η πρώτη μας απαίτηση από μια ζάντα. Η δεύτερη, εξ 'ίσου σπουδαία απαίτηση, είναι το μικρό βάρος. Οι δοξασίες ότι οι βαριές ζάντες είναι καλύτερες έχουν αρχαιολογική μόνο άξια. Το βάρος κάθε ζάντας μαζί με το ελαστικό που τη ντύνει αποτελούν το αναρτώμενο βάρος. και όσο μικρότερο είναι το αναρτώμενο αυτό βάρος, τόσο καλύτερα μπορεί να παρακολουθεί ο τροχός την επιφάνεια του δρόμου, με αποτέλεσμα τη βελτίωση της οδικής συμπεριφοράς. Η βελτίωση αυτή λοιπόν, είναι το πρώτο κίνητρο για τούς εκατοντάδες ζαντών που υπάρχουν σε όλο τον κόσμο — μέχρι και την Ελλάδα — και για τα κεφάλαια που καθημερινά ξοδεύονται για την αλλαγή των ατσάλινων με ελαφρές. Οι ατσάλινες είναι αυτές που χρησιμοποιούν τα 98% των αυτοκινήτων επειδή συνδυάζουν χαμηλό κόστος με μεγάλη σχετικά αντοχή. Η αλλαγή τους προϋποθέτει προσοχή, στο βάρος, στις διαστάσεις, στα μίγματα κατασκευής και στην καταλληλότητα της ορισμένης ζάντας για κάθε αυτοκίνητο.
Διαβάστε λοιπόν πως κατασκευάζονται, ποιες προδιαγραφές πρέπει να τηρούν, τι πρέπει να προσέξετε την ώρα της αγοράς και ποιές ζάντες φθάνουν αύτη τη στιγμή στην Ελλάδα.
wheel-diagram.gif Πηγή

Ατσάλινες ζάντες

Από πολύ παλιά το ατσάλι — ένα κράμα του σιδήρου που λέγεται και χάλυβας — είναι για την αυτοκινητοβιομηχανία το υλικό που λύνει τα περισσότερα προβλήματα. Έχει μεγάλη αντοχή, ενώ δεν είναι ιδιαίτερα βαρύ ούτε και ακριβό, με αποτέλεσμα να χρησιμοποιείται σε μεγάλη κλίμακα. Μετά το 1960 άρχισε να αντικαθίσταται με άλλα κράματα της ίδιας αντοχής, αλλά με καλύτερες ιδιότητες. Στις ζάντες όμως εξακολουθεί να δεσπόζει και δεν υπάρχει μικρό και μεσαίο αυτοκίνητο που να μην εφοδιάζεται — με ελάχιστες εξαιρέσεις — με χαλύβδινες ζάντες.
Δύο είναι οι τρόποι που παράγονται οι ατσάλινες ζάντες. Σαν πρεσαριστές, που προέρχονται από κομμάτια μετάλλου τα όποια πρεσάρονται σε κατάλληλα καλούπια, και σα χυτές, που χύνονται σε ειδικά καλούπια και μετά περνούν μια ειδική κατεργασία στα διάφορα σημεία, ώστε να πάρουν την τελική τους μορφή. Οι χυτές έχουν καλύτερες ιδιότητες, δε χρειάζονται μεγάλη και πολυδάπανη μηχανουργική και θερμική κατεργασία και έχουν πιο προσεγμένο φινίρισμα. Όπως σημειώσαμε ο λόγος που οδηγεί ορισμένους κατασκευαστές — και περισσότερους οδηγούς — στην αντικατάσταση των ατσάλινων είναι το ΒΑΡΟΣ τους. Χωρίς να είναι υπερβολικό αποδεικνύεται μεγαλύτερο, συνήθως, από τις ζάντες που χρησιμοποιούν κράματα αλουμινίου.
sx1.JPG
Σχήμα 1: Ο τροχός αριστερά ανήκει σε αυτοκίνητο μπροστινής κίνησης και δεξιά σε αυτοκίνητο του ίδιου βάρους με κίνηση πίσω. Η θέση των φρένων και το σύστημα διευθύνσεως επιδρούν στην διαφορετική διαμόρφωση των δύο ζαντών
sx2.JPG
Σχήμα 2: Εδώ διακρίνονται καλύτερα οι δύο προηγούμενες ζάντες. Η αριστερή έχει οπές για τον αερισμό των φρένων και ζυγίζει 12 κιλά την στιγμή που η δεξιά ζυγίζει 10 μόνο κιλά.

Ελαφρές ζάντες

Σαν πρώτη λύση στο πρόβλημα μείωσης του αναρτώμενου βάρους χρησιμοποιήθηκαν οι ακτινωτές ζάντες. Με σημαντικά μικρότερο βάρος και καλύτερη εμφάνιση από τις νορμάλ αποδείχτηκαν πολύπλοκες κατασκευαστικά και κόστιζαν τόσο, ώστε τελικά να περιοριστούν σε ελάχιστα αυτοκίνητα. Έτσι την προτίμηση των κατασκευαστών συγκέντρωσαν ελαφρότερα κράματα, όπως το αλουμίνιο, που ζυγίζει τρείς φορές λιγότερο από το σίδερο, το μαγνήσιο, που κοστίζει αρκετά περισσότερο από το αλουμίνιο και το τιτάνιο, που εδώ και χρόνια βρίσκει εφαρμογή στην αεροναυπηγική.
Οι πρώτες αλουμινένιες ζάντες κατασκευάζονταν πρεσαριστές επειδή τα κράματα του αλουμινίου δεν ήταν ακόμη κατάλληλα για να χυθούν. Τέτοιες ζάντες κατασκεύαζε μέχρι το 1972 η Φορντ. Η βελτίωση όμως των διαδικασιών και μεθόδων παραγωγής οδήγησε στην κατασκευή χυτών αλουμινοτροχών και τον περιορισμό των πρεσαριστών σε ειδικές μόνο περιπτώσεις.
Τα πρώτα μίγματα που χρησιμοποιήθηκαν στις χυτές ζάντες, αποδείχτηκαν ανίκανα να εξασφαλίσουν τις απαραίτητες προδιαγραφές ασφάλειας και εγκαταλείφθηκαν γρήγορα. Οι προσπάθειες βελτίωσης περιλάβαιναν αλλαγές στη μικροδομή και τη σύνθεση του αλουμινοκράματος — συνδυασμό τιτανίου και βορίου και προσθήκη μεταλλικού νατρίου — που τελικά έγινε περισσότερο λεπτοδιαμερισμένο και ομοιόμορφο σα μίγμα αποκτώντας καλύτερες ιδιότητες μήκυνσης και μεγαλύτερη αντοχή.
Τα αλουμινοκράματα που χρησιμοποιούνται σήμερα στις χυτές ζάντες αλουμινίου έχουν τη χημική σύνθεση του πίνακα που ακολουθεί:

Σύνθεση αλουμινοκράματος τυπικής
ελαφριάς ζάντας αλουμινίου
Υλικό Ποσοστό (%)
Πυρίτιο 7,5 - 8,5
Χαλκός 0,1max
Νάτριο 0,1max
Σίδηρος 0,3max
Ψευδάργυρος 0,1max
Μαγγάνιο 0,1max
Τιτάνιο 0,2max
Άλλα 0,05max
Αλουμίνιο Υπόλοιπο

Συνήθως γιατί υπάρχουν περιπτώσεις όπου τα κράματα για μεγαλύτερη αντοχή και μικρότερο βάρος έχουν περισσότερο μαγνήσιο και τιτάνιο. Οι διαφορές βάρους ανάμεσά τους δεν είναι καθόλου ευκαταφρόνητες. Μια καλή αλουμινένια π.χ. 5 ½ Χ13, ζυγίζει 5,30 κιλά και μία αντίστοιχη μαγνησίου 4,60 κιλά. Η αντίστοιχη ζάντα του κατασκευαστή ζυγίζει γύρω στα 7,00 κιλά. Υπάρχουν όμως και βαριές (!) ελαφρές ζάντες, που ζυγίζουν το ίδιο σχεδόν με τις ατσάλινες του αυτοκινήτου σας. Στην περίπτωση αυτή ψάξτε για ελαφρότερες ή μην τις αλλάξετε καθόλου, γιατί μην ξεχνάτε πως έχουν βάρος και τα ελαστικά. Τοποθετώντας δύο διαστάσεις μεγαλύτερα ελαστικά χωρίς να μειωθεί το βάρος της ζάντας, δεν κάνετε τίποτε άλλο παρά να αυξάνετε το αναρτώμενο βάρος, πράγμα καθόλου ευχάριστο για την οδική συμπεριφορά.

Μέθοδοι κατασκευής

Οι μέθοδοι κατασκευής τώρα (1977), που βρίσκουν εφαρμογή, είναι οι ακόλουθες: Έκχυση του μίγματος υπό χαμηλή πίεση, (εφαρμόζεται στις Ντάνλοπ). Έκχυση υπό πίεση (εφαρμόζεται στις Ρεβολούσιον, τις Μόμο, τις Μινιλάιτ Σπόρτ κ.ά.) Έκχυση με τη χρησιμοποίηση της βαρύτητας (εφαρμόζεται στις Καμπανιόλο, τις Κόσμικ, τις Μινιλάιτ Μαγνησίου τις ΚΝ κ.ά.).
sx3.JPG
Σχήμα 3: Οι κατασκευαστές προσπαθούν να επιτύχουν, στις χυτές ζάντες, την διατομή που φαίνεται αριστερά (λευκή περιοχή). Η διατομή που διακρίνεται δεξιά διατρέχει τον κίνδυνο της θραύσης και της κακής διαμόρφωσης στή διαδικασία της εκχύσεως λόγω του υπερβολικού πάχους της.

Οι προδιαγραφές

Το πρόβλημα όμως ανεξάρτητα από τον τρόπο που χύνεται κάθε ζάντα, είναι οι προδιαγραφές ποιότητας και ασφάλειας που πρέπει να τηρούν. Πρόβλημα που ακόμη δεν έχει βρει ενιαία αποδεκτή λύση από όλα τα κράτη. Κάθε κρατικός οργανισμός θεσπίζει τις προδιαγραφές που νομίζει σωστές και κάθε κατασκευαστής διαλέγει τις προδιαγραφές που βρίσκονται πλησιέστερα στα προϊόντα του. Στη χειρότερη πλευρά του προβλήματος υπάρχουν κράτη που δεν έχουν θεσπίσει ακόμη καμιά προδιαγραφή ποιότητας ή ασφάλειας για τις ζάντες και κατασκευαστές που οι αλουμινοτροχοί τους δεν πληρούν καμιά απολύτως προδιαγραφή.
Εκτός φυσικά από τη χώρα μας υπάρχει και η Αγγλία, όπου κανείς επίσημος οργανισμός δεν αναλαμβάνει να προστατέψει τον καταναλωτή από τις κακές ποιότητες. Βέβαια οι διάφοροι κατασκευαστές και εισαγωγείς είναι υποχρεωμένοι να πάρουν μια επίσημη έγκριση, αλλά αυτό δεν είναι τίποτε περισσότερο από μια άδεια πώλησης.
Στη Γερμανία υπάρχουν οι προδιαγραφές TUV (Technischer Uberwachungs Verein), στην Ιαπωνία οι JWL (Japanese Alloy Road Wheel Standard), στις Η.Π.Α. οι γνωστές SAE και στη Σουηδία οι Svensk Bilprovning.
Τo μόνο σίγουρο στην οδύσσεια της έλλειψης προδιαγραφών είναι το ότι μια παραδεκτή από όλη την Ευρώπη ζάντα πρέπει να είναι κατασκευασμένη τουλάχιστον από κράμα σύνθεσης LM 25 και πρεσαριστή — αντί χυτή με βαρύτητα — ώστε να μην υπάρχουν φυσαλίδες. Προσέξτε λοιπόν όταν αγοράζετε τις περγαμηνές του κατασκευαστή τους. Οποιαδήποτε προδιαγραφή — TUV, JWL, SEMA, είναι προτιμότερη από το τίποτε. Ένας κατασκευαστής που δεν φρόντισε να προσάρμοση τα προϊόντα του στις προδιαγραφές κάποιου κρατικού οργανισμού — όπως γίνεται ακόμη και με τους καθρέφτες — σημαίνει πώς κάτι έχει να κρύψει. Στην παρουσίαση που ακλουθεί αναφέρουμε τις προδιαγραφές όσων ζαντών κατορθώσαμε να συγκεντρώσουμε.

Η Ελληνική αγορά

Στη συνέχεια παρουσιάζουμε όλες τις ζάντες που υπάρχουν αυτή τη στιγμή στην ελληνική αγορά. Και δεν είναι λίγες 20 μάρκες, 160 μοντέλα και 155 σχέδια με τιμές από 1.000 δρχ η φθηνότερη μέχρι 7.000 η ακριβότερη (τιμές 1977).
Ανάμεσά τους δύο σχεδιάζονται και κατασκευάζονται στην Ελλάδα, η μια μάλιστα από ελληνικά μηχανήματα. Τιμές δεν υπάρχουν σε όλες γιατί οι αντιπρόσωποί τους ή δεν τις… ήξεραν ή αρνήθηκαν να τις δώσουν.

Την ώρα της αγοράς

Προτού αγοράσετε οποιαδήποτε ζάντα ελέγξτε αν είναι κατάλληλη για το αυτοκίνητό σας. Αν συμφωνεί δηλαδή, όχι μόνο στις διαστάσεις, αλλά και με τη γραπτή διαβεβαίωση του κατασκευαστή της ζάντας, πώς κάνει για το συγκεκριμένο μοντέλο που έχετε. Αιτία αυτού του έλεγχου είναι το ότι, ναι μεν η ζάντα μπορεί να έχει τις κατάλληλες διαστάσεις, αλλά να μην είναι σχεδιασμένη να δέχεται φορτία, με τον τρόπο και το μέγεθος που μεταδίδονται από τα ημιαξόνια του αυτοκινήτου σας. Ένας τέτοιος άτυχος γάμος ζάντας — αυτοκινήτου μπορεί να μην έχει άσχημες συνέπειες, μπορεί όμως και να κοστίσει τη γρήγορη φθορά των ρουλμάν. Στη συνέχεια ελέγξτε προσεκτικά όλες τις ζάντες που θα αγοράσετε. Τα χείλη δεν πρέπει να έχουν σπασίματα ούτε κανένα σημείο. Αν τυχόν έχετε τιούμπλες λάστιχα, βεβαιωθείτε ότι μπορούν να φορεθούν σ' αυτή τη ζάντα. Αν σκοπεύετε να πάρετε ζάντα φαρδύτερη απ' αυτήν που χρησιμοποιείτε ήδη, κοιτάξτε μήπως το λάστιχο με την καινούργια ζάντα «βρίσκει» στους θόλους των τροχών. Είναι αντιοικονομικό (φθορά του λάστιχου), αλλά και εκνευριστικό σε κάθε στροφή, ή όταν φορτώνεται τ' αυτοκίνητο, να ακούτε ένα χορό… καθώς το λάστιχο ακουμπάει στο θόλο. Τέλος πριν αγοράσετε φαρδύτερες ζάντες για να βελτιώσετε το κράτημα του αυτοκινήτου σας, σκεφτείτε μήπως δε χρειάζεται βελτίωση μ' αυτόν τον τρόπο. Τέσσερα αμορτισέρ, περισσότερο σκληρά απ' αυτά που χρησιμοποιείτε, μπορεί να σας δώσουν την λύση.
sx5.JPG
Σχήμα 5: Στις διαιρούμενες ελαφρές ζάντες, κρατώντας κανείς σταθερό τον ομφαλό μπορεί να τοποθετεί στεφάνι διάφορων διαστάσεων.

ΤΙ ΕΛΑΣΤΙΚΟ ΣΕ ΠΟΙΑ ΖΑΝΤΑ
ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΝΟΡΜΑΛ ΖΑΝΤΑ ΦΑΡΔΥΤΕΡΕΣ ΖΑΝΤΕΣ
145-10 4.00 x 10 4 1/2 x 10 (5.00x10)
135-12 4.00 x 12
145-12 4.00 x 12 4 1/2 x 12
155-12 4.00x12 4 1/2 x 12
135-13 4J 13
145-13 4J 13 4 1/2J x 13
155-13 4 1/2J x 13 5J x 13
165-13 4 1/2J x 13 5J x 13 5 1/2JK x 13
175-13 5J 13 5 1/2J x 13 6J x 13
135-14 4J x 14
145-14 4J x 14
155-14 4 1/2J x 14 5J x 14 5JK x 14
165-14 4 1/2J x 14 5J x 14 5JK x 14
175-14 5J x 14 5 1/2JK x 14 6J x 14
185-14 5J x 14 5 1/2JK x 14 6J x 14
195-14 5 1/2J x 14 6J x 14 6 1/2Κ x 14
205-14 6L x 14 6 1/2Κ x 14
145-14 4J 15
155-15 4 1/2 x 15 5J x 15
165-15 4 1/2J x 15 5J x 5 5 1/2J x 15
175-15 5J x 15 51/2J x 15 6Κ x15
185-15 5J x 15 51/2J x 15 6Κ x 15